Tekrarlayan istem dışı düşünceler (obsesyonlar) ve bunları azaltmak için yapılan yineleyici davranışlarla (kompulsiyonlar) seyreden bozuklukta; ERP temelli psikoterapi ve uygun durumlarda yüksek doz SSRI kombinasyonu uygulanır.
Ne için yapılır
- Tekrarlayan, istem dışı, rahatsız edici düşünceler (obsesyonlar) — bulaşma, simetri, dini, cinsel veya zarar verme içerikli
- Obsesyonları azaltmak için yapılan yineleyici davranışlar (kompulsiyonlar) — el yıkama, kontrol etme, sayma, sıralama
- Obsesyon ve kompulsiyonların günde 1 saatten fazla zaman alması veya işlevselliği belirgin bozması
- Sürekli ritüellerin günlük yaşam, iş, okul veya ilişkileri olumsuz etkilemesi
- Tikleri olan veya çocuklukta başlangıçlı OKB vakaları (PANDAS / streptokok ilişkili formlar dahil değerlendirme)
- Eşlik eden depresyon, anksiyete bozukluğu veya yeme bozukluğu
- Kişinin obsesyon-kompulsiyonların mantıksız olduğunu fark etmesine rağmen kontrol edememesi
Hazırlık
- Belirtilerin başlangıç yaşı, gidişatı ve tetikleyicilerin not edilmesi
- Obsesyon-kompulsiyon türlerinin (kontaminasyon, kontrol, simetri, biriktirme vb.) kategorize edilmesi için günlük tutulması
- Aile öyküsünde OKB, tik bozukluğu veya Tourette varlığının paylaşılması
- Mevcut ilaçların ve yan etki öyküsünün hekime aktarılması
İşlem nasıl yapılır
- Ayrıntılı psikiyatrik değerlendirme; Y-BOCS (Yale-Brown Obsesif Kompülsif Ölçeği) ile şiddet derecelendirmesi
- Birinci basamak psikoterapi olarak ERP (maruz bırakma ve tepki önleme) — kişi obsesyonu tetikleyen durumla kademeli karşılaştırılır, kompulsiyon yapması engellenir
- Bilişsel müdahaleler — obsesyonların aşırı sorumluluk, mükemmeliyetçilik gibi yanlış inançlarının yeniden yapılandırılması
- İlaç tedavisinde SSRI'ler ilk seçenek; OKB için genellikle depresyondan daha yüksek dozlar gerekir (ör. fluoksetin 60-80 mg, sertralin 200 mg)
- Tedaviye dirençli vakalarda klomipramin (trisiklik) veya SSRI'ye düşük doz atipik antipsikotik (risperidon, aripiprazol) eklenebilir
- Etkili tedaviye yanıt 8-12 haftada belirgin hale gelir; sabır ve süreklilik önemlidir
İşlem sonrası
- İlk 3 ay düzenli haftalık veya iki haftada bir psikiyatrik kontrol; ERP seansları haftalık
- İlaç tedavisi tam yanıt alındıktan sonra en az 1-2 yıl sürdürülür
- İlaç kesimi gerektiğinde çok yavaş azaltma (haftalar içinde) — ani kesim relapsı tetikler
- Aile bireylerinin tedaviye dahil edilmesi (akrabaların kompulsiyonlara katılım göstermemesi öğretilir)
- Belirtilerin geri dönmesi durumunda erken müdahale için hasta ve ailesinin bilgilendirilmesi
Riskler
- Yüksek doz SSRI kullanımında uyku, cinsel işlev, gastrointestinal yan etkiler
- ERP terapisi sırasında geçici anksiyete artışı — terapist eşliğinde yönetilir, kaçınmama önemlidir
- Klomipramin kullanımında kardiyak ritim bozuklukları, kabızlık, ağız kuruluğu, kilo artışı
- Atipik antipsikotik eklenmesi durumunda metabolik etkiler (kilo artışı, lipid-glukoz değişiklikleri)
- Tedavi yanıtsızlığı veya kısmi yanıt — vakaların yaklaşık %30-40'ında tam düzelme sağlanamaz, sürekli izlem gerekir
Sıkça Sorulanlar
OKB tamamen iyileşir mi?
OKB kronik seyirli bir hastalıktır; ancak doğru tedavi ile belirtiler büyük oranda azaltılabilir ve günlük yaşam normale döndürülebilir. Bazı hastalarda uzun süreli sürdürüm tedavisi gerekebilir.
Maruz bırakma terapisi (ERP) zor mu?
ERP başlangıçta anksiyete uyandırabilir; çünkü hasta bilinçli olarak korktuğu durumla karşılaştırılır. Terapist eşliğinde kademeli ilerlenir ve zamanla kaygı belirgin biçimde azalır.
Obsesyonlar zarar vermek üzerine — tehlikeli miyim?
Hayır. OKB'de görülen zarar verme obsesyonları, kişinin gerçekten istemediği, rahatsız edici düşüncelerdir. OKB'li bireyler bu düşünceler nedeniyle yoğun suçluluk yaşar ve eyleme dökme oranı normal popülasyondan daha düşüktür.
Çocuğumda OKB belirtileri var, ne yapmalıyım?
Çocuk ve ergen psikiyatristine başvurmak önemlidir. Çocukluk çağı OKB'sinde de ERP temelli terapi etkilidir; gerektiğinde SSRI eklenir. Aile katılımı tedaviyi destekler.
İlgili Bilgiler
İlgili Tıbbi Hizmetler
Aynı branş veya benzer endikasyonda incelemek isteyebileceğiniz diğer hizmetler.
Bilişsel davranışçı terapi
Psikiyatri Hizmetleri
BDT — düşünce, duygu ve davranış arasındaki bağı yapılandırılmış biçimde çalışan kanıta dayalı terapi.
Panik bozukluğu tedavisi
Psikiyatri Hizmetleri
Panik bozukluğu tedavisi — bilişsel davranışçı terapi (BDT) ve ilaç kombinasyonu ile kapsamlı psikiyatrik yaklaşım.
Uyku bozuklukları tedavisi
Psikiyatri Hizmetleri
Uyku bozuklukları tedavisi — insomnia, gecikmiş uyku fazı ve psikiyatrik kaynaklı uyku sorunlarında BDT-I (CBT-I) ve gerektiğinde ilaç tedavisi.
Bireysel psikoterapi
Psikiyatri Hizmetleri
Bire bir ruhsal danışmanlık — kanıta dayalı yöntemlerle duygusal ve davranışsal güçlüklerin ele alınması.
Depresyon tedavisi
Psikiyatri Hizmetleri
Depresyon tedavisi — psikoterapi, gerektiğinde ilaç ve yaşam tarzı düzenlemelerini birleştiren bütüncül yaklaşım.
Psikiyatrik değerlendirme
Psikiyatri Hizmetleri
Ruh sağlığının kapsamlı klinik değerlendirmesi — tanı, ayırıcı tanı ve tedavi planlaması.
Bipolar bozukluk takibi
Psikiyatri Hizmetleri
Bipolar bozukluk takibi — mani, hipomani ve depresyon ataklarının uzun süreli izlemi ve duygu durum dengeleyici tedavisi.
Çift ve aile terapisi
Psikiyatri Hizmetleri
Çift ve aile terapisi — Gottman ve duygu odaklı terapi (EFT) yaklaşımları ile ilişki ve aile içi iletişim sorunlarının ele alındığı klinik psikoterapi.