X-ışını ve bilgisayar yardımıyla vücudun kesit görüntülerini saniyeler içinde alan tanı yöntemi. Acil durumlarda, kanama, travma ve organ hastalıklarında hızlı bilgi sağlar.
Ne için yapılır
- Kafa travması, beyin kanaması veya inme şüphesinde acil değerlendirme
- Göğüs ağrısı, nefes darlığı veya kan tükürmede akciğer ve büyük damar incelemesi (pulmoner emboli dahil)
- Karın ağrısı, akut apandisit, böbrek taşı, bağırsak tıkanıklığı şüphesi
- Trafik kazası ve düşme gibi çok bölgeli travmalarda bütüncül değerlendirme
- Kanser tanısı, evrelemesi ve tedavi yanıtı takibinde kesitsel görüntüleme
- Cerrahi öncesi planlama ve girişimsel işlemlere kılavuzluk (BT eşliğinde biyopsi)
- Damar darlık ve genişlemelerinin (anevrizma, diseksiyon) BT anjiyografi ile değerlendirilmesi
Hazırlık
- Karın BT'lerinde genellikle çekimden 4-6 saat önce yememe ve son 1-2 saatte oral kontrast içme önerilir
- Kontrast madde verilecekse böbrek fonksiyonları (kreatinin/eGFR) kontrol edilir; iyot alerjisi sorgulanır
- Diyabet hastalarında metformin içeren ilaçlar, kontrast sonrası 48 saat ara verilmesi gerekebilir
- Hamilelik ve emzirme durumu mutlaka bildirilmelidir; mümkünse iyonlaştırıcı içermeyen alternatif düşünülür
- Çekim bölgesinden metal eşyalar, takı, sutyen kaldırılır
İşlem nasıl yapılır
- Hasta masaya yatırılır; çekim bölgesine göre baş, kollar ya da bacaklar konumlandırılır
- Masa, halka şeklindeki cihazın (gantri) içinden geçer; cihaz açık ve kısa olduğundan klostrofobi nadirdir
- Bazı çekimlerde nefes tutma talimatı verilir (özellikle akciğer ve karın incelemelerinde)
- Gerekiyorsa damardan iyotlu kontrast madde verilir; vücutta sıcaklık hissi ve geçici metalik tat olabilir
- Asıl çekim genellikle birkaç saniye-birkaç dakika içinde tamamlanır
- Görüntüler radyoloji uzmanı tarafından çok düzlemli olarak değerlendirilir ve raporlanır
İşlem sonrası
- Çekim sonrası özel bir kısıtlama yoktur; günlük yaşama hemen dönülebilir
- Kontrast verildiyse atılımı kolaylaştırmak için bol su içilmesi önerilir
- Olası gecikmiş alerjik reaksiyonlara karşı 1-2 saat gözlem altında kalmak gerekebilir
- Sonuçlar genellikle aynı gün ya da 1-2 iş günü içinde hazırlanır
- Bulgular gerektirdiğinde ek görüntüleme, biyopsi veya tedavi planı oluşturulur
Riskler
- BT iyonlaştırıcı X-ışını içerir; doz mümkün olan en düşük seviyede tutulur, gerekçesiz tekrarlardan kaçınılır
- Hamilelikte fetüse radyasyon etkisi nedeniyle kesin endikasyon yoksa tercih edilmez
- İyotlu kontrast madde nadiren alerjik reaksiyona, ileri böbrek yetmezliğinde böbrek hasarına yol açabilir
- Metformin kullanan ileri böbrek yetmezlikli hastalarda laktik asidoz riski olabilir; doktor önerisine uyulmalıdır
- Çocuklarda ve sık tekrar gerektiren olgularda kümülatif radyasyon dozu dikkate alınır
Sıkça Sorulanlar
BT mi MR mı çektirmeliyim?
Karar hekimin değerlendirmesine bağlıdır. BT acil durumlarda, kanama ve kemik incelemesinde hızlı sonuç verir. MR yumuşak doku ayrıntısında üstün ve radyasyonsuzdur. Her iki yöntem birbirinin yerine değil, farklı sorulara yanıt verir.
BT'deki radyasyon zararlı mı?
BT kullanılan X-ışını dozu, modern cihazlarda mümkün olan en düşük düzeyde tutulur. Tıbbi gerekçesi olduğunda fayda riskten fazladır. Çocuklarda ve gebelerde gerekirse alternatif yöntemler değerlendirilir.
Kontrast madde verilince ne hissederim?
Damardan kontrast verildiğinde vücutta sıcaklık, ağızda metalik tat veya idrara çıkma hissi olabilir; bunlar geçicidir. Ciddi alerjik reaksiyonlar nadirdir; öncesinde alerji öyküsü mutlaka sorgulanır.
Hamileyim, BT çekilebilir mi?
Gebelikte BT yalnızca yaşamsal gereklilik durumunda ve karın bölgesi mümkün olduğunca korunarak çekilir. Mümkün olduğunda ultrason veya MR gibi radyasyonsuz yöntemler tercih edilir.
İlgili Bilgiler
İlgili Tıbbi Hizmetler
Aynı branş veya benzer endikasyonda incelemek isteyebileceğiniz diğer hizmetler.
Kontrastlı BT
Görüntüleme Hizmetleri
Kontrastlı BT — iyot bazlı kontrast madde ile damar ve organların ayrıntılı değerlendirildiği bilgisayarlı tomografi.
Toraks BT
Görüntüleme Hizmetleri
Toraks BT — akciğer nodülü, pnömoni, pulmoner emboli ve göğüs hastalıklarının değerlendirilmesi.
Batın BT
Görüntüleme Hizmetleri
Batın BT — karın ağrısı, akut karın, kanser evrelemesi ve organ değerlendirmesinde ileri görüntüleme.
Manyetik rezonans görüntüleme
Görüntüleme Hizmetleri
Manyetik rezonans görüntüleme (MR) — güçlü manyetik alan ve radyo dalgaları ile yumuşak doku ayrıntılı görüntülemesi.
Abdominal ultrasonografi
Görüntüleme Hizmetleri
Abdominal ultrasonografi — karın içi organların radyasyonsuz, gerçek zamanlı ses dalgası ile incelenmesi.
Karotis doppler ultrasonografi
Görüntüleme Hizmetleri
Karotis doppler ultrasonografi — boyun damarlarında plak, daralma ve inme riski değerlendirmesi
Alt/üst ekstremite venöz doppler
Görüntüleme Hizmetleri
Alt/üst ekstremite venöz doppler — derin ven trombozu (DVT) tanısında öncelikli yöntem
BT anjiyografi
Görüntüleme Hizmetleri
BT anjiyografi — atardamarların iyot kontrastı ve ince kesit BT ile ayrıntılı haritalandığı non-invaziv damar görüntülemesi.