Kandaki kortizol hormonunun ölçümüyle adrenal bez fonksiyonlarını değerlendiren tahlil. Cushing sendromu ve adrenal yetmezlik tanısında kullanılır.
Ne için yapılır
- Cushing sendromu şüphesi (kilo artışı, ay yüzü, mor çatlaklar)
- Addison hastalığı / adrenal yetmezlik şüphesi (halsizlik, hipotansiyon, ciltte koyulaşma)
- Açıklanamayan hipertansiyon ve hipokalemi araştırması
- Hipoglisemi atakları değerlendirmesi
- Uzun süreli kortizon tedavisi sonrası adrenal rezerv değerlendirmesi
- İncidental adrenal kitle (insidentaloma) araştırması
- Ektopik ACTH sendromu şüphesi
Hazırlık
- Sirkadyan ritim nedeniyle örnek genellikle sabah 07:00-09:00 arasında alınır
- İkinci örnek bazen akşam 23:00 civarında istenebilir
- Örnek öncesi 30 dakika dinlenmiş ve sakin olunmalıdır
- Östrojen, kortizon ve bazı ilaçlar hekime bildirilir
- ACTH stimülasyon testinde 250 mcg ACTH sonrası 30 ve 60. dakika örnekleri alınır
İşlem nasıl yapılır
- Kol toplardamarından kan örneği alınır
- Sabah ve akşam örnekleri ile sirkadyan ritim değerlendirilir
- Tükürük kortizolü veya 24 saatlik idrarda serbest kortizol da ölçülebilir
- ACTH stimülasyon testinde damar yoluyla sentetik ACTH verilir
- Stimülasyon sonrası belirli aralıklarla kan alınarak yanıt değerlendirilir
- Düşük doz veya yüksek doz deksametazon supresyon testleri ek tanı sağlar
İşlem sonrası
- Sonuçlar klinik bulgularla birlikte değerlendirilir
- Yüksek kortizol durumunda kaynak araştırması (hipofiz, adrenal MR/BT) yapılır
- Düşük kortizol durumunda hormon replasman tedavisi planlanır
- Uzun süreli takiplerde periyodik kontrol gerekebilir
- Endokrinoloji bölümü ile iş birliği önerilir
Riskler
- Örnek alma sırasında hafif ağrı veya morluk
- Stres ve uyku düzensizliği yanıltıcı sonuçlara yol açabilir
- Bazı ilaçlar (östrojen, fenitoin) sonucu etkileyebilir
- ACTH stimülasyon testinde nadiren cilt kızarıklığı
- Stres durumlarında değerler geçici yükselebilir
Sıkça Sorulanlar
Kortizol neden sabah ölçülür?
Kortizol salgısı sirkadyan ritim gösterir; en yüksek değerler sabah 06:00-08:00 arasında, en düşük değerler gece yarısı civarındadır. Sabah örneği adrenal bezin günlük zirvesini değerlendirir.
Stres testten önce sonucu etkiler mi?
Evet. Fiziksel ve psikolojik stres, akut hastalık, ağır egzersiz değerleri yükseltebilir. Bu nedenle örnek öncesi dinlenme önerilir.
ACTH stimülasyon testi nedir?
Sentetik ACTH hormonu damardan verildikten sonra kortizol yanıtı ölçülür. Adrenal bezin uyaranlara yanıt verme kapasitesini değerlendirir; özellikle adrenal yetmezlik tanısında önemlidir.
Yüksek kortizol her zaman Cushing midir?
Hayır. Stres, gebelik, depresyon ve obezite gibi durumlarda da değerler yüksek bulunabilir. Tanı için ek testler ve klinik değerlendirme şarttır.
İlgili Bilgiler
İlgili Tıbbi Hizmetler
Aynı branş veya benzer endikasyonda incelemek isteyebileceğiniz diğer hizmetler.
Prolaktin düzeyi
Tıbbi Biyokimya
Prolaktin hormon ölçümü — süt salgılama, adet düzensizliği ve hipofiz değerlendirmesi.
Tam kan sayımı
Tıbbi Biyokimya
Hemogram (CBC) — kan hücrelerinin sayı ve oranlarını ölçen temel tarama tahlili.
Açlık kan şekeri
Tıbbi Biyokimya
Açlık glukoz testi — diyabet taraması ve kan şekeri kontrolünde temel tahlil.
HbA1c
Tıbbi Biyokimya
HbA1c — son 2-3 ayın ortalama kan şekerini gösteren glikolize hemoglobin testi.
Lipid profili
Tıbbi Biyokimya
Lipid profili — total kolesterol, HDL, LDL ve trigliserit ölçümü ile kardiyovasküler risk değerlendirmesi.
İdrar kültürü
Tıbbi Biyokimya
İdrar kültürü — idrarda üreyen bakterinin tanımlanması ve antibiyotik duyarlılığının belirlenmesi.
Kan kültürü
Tıbbi Biyokimya
Kan kültürü — kan dolaşımındaki bakteri veya mantarın tanımlanması ve antibiyotik duyarlılığı.
Sedimentasyon
Tıbbi Biyokimya
Sedimentasyon (ESR) — eritrositlerin çökme hızını ölçen, vücuttaki inflamasyonu değerlendirmeye yönelik kan tetkiki.