Diyabetik ayak değerlendirmesi

Diyabette nöropati, damar hastalığı ve enfeksiyon riskini değerlendirip ayak yarası ve amputasyonu önlemeye yönelik düzenli muayene ve takip sürecidir.

Ne için yapılır

• Tüm diyabetik hastalarda yılda en az bir kez kapsamlı ayak muayenesi (yüksek riskli hastalarda 3-6 ayda bir)
• Ayakta uyuşma, karıncalanma, yanma, ağrı veya his kaybı şikayeti olan hastalar
• Nasır, çatlak, bül, açık yara, tırnak deformitesi veya parmak/ayak biçim bozukluğu (Charcot ayağı şüphesi)
• Yürürken bacak ağrısı (kladikasyon), istirahat ağrısı veya soğuk-soluk ayak (periferik arter hastalığı şüphesi)
• Daha önce ayak yarası, parmak veya ayak amputasyonu öyküsü olan hastalar
• Görme kaybı veya tek başına ayak bakımı yapamayan diyabetli hastalar

Hazırlık

• Muayene öncesi ayaklar yıkanır ve kuru olarak gelinir; oje ve nasır bandı çıkarılır
• Düzenli kullanılan ayakkabı ve çorap muayene için yanlarında getirilir (dahili giyim baskısı değerlendirilebilir)
• Önceki kan şekeri, HbA1c sonuçları ve varsa damar Doppler ultrason raporları getirilir
• Hasta yakını ya da bakıcı, ayak bakımı eğitimi alabilmek için muayeneye eşlik edebilir

İşlem nasıl yapılır

1. Detaylı öykü alınır: yara öyküsü, ayak ağrısı, his kaybı, yürüme mesafesi, sigara kullanımı sorgulanır
2. Gözle muayenede deri rengi, kuruluk, çatlak, nasır, bül, ülser, parmak deformitesi ve tırnak değişiklikleri değerlendirilir
3. Nörolojik muayenede 10 g monofilament testi (10 noktada), 128 Hz diyapazon ile vibrasyon hissi, iğne hassasiyeti ve aşil refleksi bakılır
4. Damarsal değerlendirmede dorsalis pedis ve tibialis posterior nabızları muayene edilir; gerektiğinde ayak bileği-kol indeksi (ABI) ölçülür (ABI <0.9 patolojik)
5. Mevcut yara varsa Wagner sınıflamasına göre derecelendirilir: Grade 0 (yara yok, deformite var), 1 (yüzeyel ülser), 2 (derin ülser, tendon/eklem etkilenimi), 3 (osteomiyelit/abse), 4 (lokalize gangren), 5 (yaygın gangren)
6. Hastaya ayak bakımı, ayakkabı seçimi ve günlük kontrol konularında yapılandırılmış eğitim verilir

İşlem sonrası

• Düşük riskli hastalarda yıllık tarama yeterlidir; nöropati, damar hastalığı veya yara öyküsü olanlarda 1-3 ayda bir muayene önerilir
• Yara veya enfeksiyon saptanırsa multidisipliner ekip (endokrinoloji, plastik/genel cerrahi, damar cerrahisi, enfeksiyon, ortopedi) tarafından takip edilir
• Ortopedik tabanlık veya özel ayakkabı (terapötik ayakkabı) ihtiyacı değerlendirilir
• Sigara bırakma desteklenir; kan basıncı ve lipid kontrolü sıkılaştırılır
• Hastaya günlük ayak kontrolü, çıplak ayak yürünmemesi, ılık su ile ayak banyosu (kaynar sudan kaçınma), tırnakların düz kesilmesi öğretilir

Riskler

• Muayenenin kendisi düşük riskli olup ağrısızdır; ancak monofilament veya iğne testi sırasında hafif rahatsızlık olabilir
• Atlanmış ya da geç tanı koyulan ülser, derin doku enfeksiyonu, osteomiyelit ve sepsise ilerleyebilir
• Periferik arter hastalığı tanınmazsa kanlanma yetersizliği nedeniyle yara iyileşmez ve amputasyon riski artar
• Yanlış ayakkabı seçimi veya hatalı tırnak kesimi yeni yaralara yol açabilir
• Charcot ayağı (nöropatik artropati) erken tanı konulmazsa kalıcı kemik deformitesine yol açar

Sıkça Sorulanlar

İlgili Bilgiler

İlgili Tıbbi Hizmetler

Aynı branş veya benzer endikasyonda incelemek isteyebileceğiniz diğer hizmetler.